Eerste hulp op zee – de complete maritieme gids voor watersporters

Snelle eerste hulp op zee – doe dit eerst

De volgorde volgt ERC 2025. Bij een bewusteloze persoon redden vroege alarmering en vroege reanimatie levens – wacht niet.

1. Maak de plek veilig. Eigen veiligheid eerst. Leg de boot stil (neutraal/automatische piloot), let op schroef, zee en brand- of gasgevaar.
2. Controleer op reactie. Spreek luid en schud voorzichtig aan de schouders.
3. Geen reactie: roep om hulp en bel onmiddellijk het noodnummer – zet de luidspreker aan.
4. Stuur iemand voor een AED als die aan boord of in de haven aanwezig is.
5. Open de luchtweg (hoofd kantelen, kin optillen) en controleer maximaal 10 seconden op normale ademhaling.
6. Geen normale ademhaling of twijfel: start direct reanimatie.
7. Stop ernstige bloedingen tegelijkertijd met stevige directe druk als je met meer bent.
8. Nood op zee: zend een VHF DSC-noodoproep / Mayday op kanaal 16 als er meer mensen aan boord zijn.

Bronnen: ERC Guidelines 2025, Helsenorge, Noorse Reanimatieraad. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Wanneer bel je 112, gebruik je VHF of zend je Mayday?

Voor niet-spoedeisend medisch advies op zee kun je Radio Medico bereiken via de kustwacht/reddingsdienst (in Noorwegen tel. +47 5168 3601). Bij acuut gevaar voor leven, ademhaling of bewustzijn: bel 112/113, zend VHF DSC/Mayday of bel 112.

Zo zend je een DSC-noodoproep

Op een VHF met DSC: til het rode klepje op en houd de noodknop ingedrukt tot hij zendt. De DSC-oproep stuurt de MMSI en normaal ook positie en tijd als het toestel een geldige GPS-positie heeft (eigen GPS of positie via NMEA van de plotter). Het toestel schakelt daarna over naar kanaal 16, waar je opvolgt met een Mayday: “Mayday, mayday, mayday – dit is [naam vaartuig en roepnaam], positie …, wij hebben …, aantal personen …, wij hebben nodig …”. Heeft het toestel geen GPS-positie, geef de positie dan mondeling door op kanaal 16.

Bronnen: Hovedredningssentralen / kustwacht. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Reanimatie bij hartstilstand en verdrinking

1. Bevestig hartstilstand: geen reactie en geen normale ademhaling. Een hartslagcontrole is niet vereist voor leken.
2. Bel het noodnummer (luidspreker) en stuur iemand voor een AED.
3. Plaats je handen midden op de borstkas, gestrekte armen, en druk 5–6 cm in tempo 100–120/min.
4. Na 30 compressies: geef 2 beademingen als je kunt en wilt. Ga door met 30:2.
5. Zet de AED aan zodra die er is en volg de gesproken aanwijzingen.
6. Wissel ongeveer elke 2 minuten van persoon bij het comprimeren om de kwaliteit hoog te houden.

Elke minuut zonder reanimatie en defibrillatie verlaagt de overlevingskans aanzienlijk. Goede reanimatie met vroege AED is het belangrijkste wat je kunt doen terwijl je op hulp wacht.

Bronnen: ERC Guidelines 2025, Noorse Reanimatieraad, Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Verstikking en luchtwegblokkade

1. Kan de persoon hoesten: laat hoesten – dat is het effectiefst.
2. Ineffectieve hoest maar bij bewustzijn: buig voorover en geef 5 stevige slagen tussen de schouderbladen.
3. Geen effect: geef 5 buikstoten (Heimlich) – vuist tussen navel en borstbeen, naar binnen en omhoog trekken.
4. Wissel 5 rugslagen en 5 buikstoten af tot de luchtweg vrij is of hulp komt.
5. Wordt de persoon bewusteloos: neerleggen, bellen en reanimatie starten.

Bronnen: Helsenorge, ERC Guidelines 2025. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Verdrinking en bijna-verdrinking

1. Eigen veiligheid eerst. Reik aan, gooi een lijn of reddingsboei, of gebruik de boot – spring er liefst niet in.
2. Haal de persoon snel en veilig uit het water. Houd het lichaam zo horizontaal mogelijk na langere tijd in koud water.
3. Controleer reactie en normale ademhaling.
4. Geen/abnormale ademhaling: geef 5 initiële beademingen, daarna reanimatie 30:2.
5. Alarmeer 112/113 en/of VHF DSC/Mayday bij een ernstig voorval.
6. Houd de persoon warm – onderkoeling volgt vaak op verdrinking.

Bronnen: ERC Guidelines 2025, Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Ernstige bloedingen en tourniquet

1. Directe druk recht op de bloeding met je hand en een kompres/doek. Druk hard en laat niet los.
2. Leg een drukverband aan en houd de druk vast. Leg het slachtoffer neer.
3. Bij levensbedreigende bloeding uit een arm/been die met directe druk niet stopt, of bij amputatie: gebruik een commerciële tourniquet.
4. Plaats hem 5–7 cm boven de wond, niet over een gewricht. Trek aan tot de bloeding stopt. Noteer de tijd. Maak hem niet los.
5. Alarmeer 112/113/VHF. Houd het slachtoffer warm (risico op shock en afkoeling).

• Een geïmproviseerde tourniquet is een laatste redmiddel, geen routineaanbeveling.
• Drukpunten in lies/oksel worden niet meer aanbevolen.

Training wordt sterk aanbevolen. Oefen tourniquet en bloedingscontrole op een cursus.

Bronnen: ERC Guidelines 2025, Noorse Reanimatieraad. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Brandwonden aan boord

1. Stop het branden en haal weg van de warmtebron.
2. Koel met stromend, lauw/koel water (ongeveer 20 °C) gedurende 20 minuten. Gebruik lauw water bij kinderen.
3. Verwijder sieraden en kleding die niet vastzit. Trek vastgebrand materiaal niet los.
4. Dek af met een schoon, niet-pluizend verband of een geschikt brandwondenproduct.
5. Houd de rest van het lichaam warm om afkoeling te voorkomen.

• Gebruik geen ijs of ijskoud water.
• Smeer geen vet, tandpasta of dergelijke.
• Prik blaren niet door.

Zoek medische hulp bij grote/diepe brandwonden, in gezicht/luchtwegen/handen/kruis, of bij kinderen.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Onderkoeling en koud water

1. Haal de persoon uit water/wind en in beschutting. Behandel voorzichtig – plotselinge bewegingen kunnen een gevaarlijk hartritme uitlokken.
2. Verwijder natte kleding indien mogelijk en wikkel in droog, isolerend materiaal – ook over het hoofd, en isoleer van de ondergrond.
3. Warm geleidelijk op. Warme (alcoholvrije) dranken alleen voor wakkere personen die kunnen slikken.
4. Houd de persoon horizontaal bij ernstige afkoeling.
5. Bij bewusteloosheid/ontbreken van normale ademhaling: start reanimatie en alarmeer.

• Masseer armen en benen niet.
• Geef geen alcohol.
• Warm niet te snel op met sterke, plaatselijke warmte.

Bronnen: ERC Guidelines 2025, Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

CO-vergiftiging (koolmonoxide) aan boord

Koolmonoxide (CO) is een reukloos, kleurloos gas door verbranding – motor, kachel, generator en kooktoestel. Symptomen zijn hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, verwardheid en bewusteloosheid, en worden gemakkelijk verward met zeeziekte of een kater.

1. Onmiddellijk frisse lucht – naar het dek of zet alles open.
2. Schakel de bron uit als dat veilig kan.
3. Evacueer iedereen uit de getroffen ruimte.
4. Alarmeer bij symptomen. Bij bewusteloosheid/ontbreken van normale ademhaling: start reanimatie.
5. Ga niet een gevaarlijke ruimte in zonder bescherming/frisse lucht.

Preventie: plaats een CO-melder bij de kajuit en verblijfsruimten, vooral waar een kachel, motor of generator is.

Bronnen: Helsenorge, Giftinformasjonen. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Beknellings-, lier- en valletsels

Lieren, schoten en vallen zijn typische maritieme letsels. Beknellingen veroorzaken vaak inwendig letsel, ook als de huid heel is.

• Stop de kracht: ontkoppel lier/schoot, zet tuig en giek vast.
• Bloeding: stevige, directe druk; drukverband.
• Breuk/standafwijking: ondersteun en immobiliseer in een comfortabele positie (bijv. SAM-spalk). Corrigeer een standafwijking niet.
• Verdenking op inwendig letsel: houd het slachtoffer stil en warm, let op shock (bleek, koud, klam, snelle hartslag), alarmeer vroeg.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Hoofdletsel en hersenschudding

1. Houd hoofd en nek zo stil mogelijk als de val de nek kan hebben beschadigd.
2. Stop bloeding van de hoofdhuid met zachte druk.
3. Observeer bewustzijn en ademhaling de eerste uren nauwlettend.
4. Bewusteloos met normale ademhaling: leg in de stabiele zijligging (met nekcontrole) en alarmeer.
5. Bij waarschuwingstekens hierboven: alarmeer. De persoon mag de eerste 24 uur niet alleen zijn.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Pijn op de borst en verdenking op hartaanval

1. Alarmeer vroeg – wacht niet tot de pijn wegtrekt.
2. Laat de persoon zittend/half liggend rusten en vermijd elke inspanning.
3. Maak strakke kleding los en stel gerust.
4. Acetylsalicylzuur kan relevant zijn – geef het alleen op advies van de hulpdiensten, en niet bij bekende allergie of bloeding.
5. Bij bewusteloosheid/ontbreken van normale ademhaling: start reanimatie en haal een AED.

Bronnen: Helsenorge, ERC Guidelines 2025. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Beroerte (FAST)

• Gezicht: laat de persoon lachen/tanden tonen – scheef gezicht?
• Armen: laat beide armen heffen – zakt er een?
• Spraak: laat een eenvoudige zin zeggen – onduidelijk/verward?
• Tijd: bij elke uitval onmiddellijk bellen.

Andere tekenen: plotselinge gevoelloosheid aan één kant, gezichtsstoornissen, hevige hoofdpijn of evenwichtsverlies. Noteer wanneer de symptomen begonnen – dat is belangrijk voor de behandeling. Bel ook als de symptomen wegtrekken.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Anafylaxie en ernstige allergische reactie

1. Vermoed anafylaxie bij snel optredende ademnood, zwelling, uitgebreide uitslag of circulatiefalen na bijv. voedsel, een insectensteek of medicijn.
2. Heeft de persoon een eigen adrenaline-auto-injector: help die onmiddellijk toe te dienen in de buitenkant van de dij (kan door dunne kleding).
3. Bel het noodnummer en zeg dat er verdenking op anafylaxie is. Volg de instructies – als de hulpdiensten zeggen een beschikbare auto-injector te gebruiken, doe dat.
4. Laat de persoon plat liggen met de benen omhoog; bij ademnood kan het bovenlichaam iets omhoog. Laat de persoon niet plotseling opstaan.
5. Geen verbetering na 5–10 minuten en een tweede injector beschikbaar: dien een tweede dosis toe volgens instructie. Bij bewusteloosheid/ontbreken van normale ademhaling: start reanimatie.

Bronnen: Helsenorge, ERC Guidelines 2025. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Toevallen (epilepsie)

1. Verwijder gevaarlijke voorwerpen, leg iets zachts onder het hoofd en maak strakke kleding bij de hals los.
2. Houd de persoon niet tegen en stop niets in de mond.
3. Neem de tijd van de aanval op.
4. Als de aanval stopt: controleer de ademhaling en leg in de stabiele zijligging.
5. Bel bij een aanval > 5 min, een nieuwe aanval zonder bijkomen, letsel, een aanval in/bij water, of een eerste bekende aanval.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Lage bloedsuiker (diabetes)

1. Vermoed lage bloedsuiker bij plotselinge verwardheid, beven, koud zweet of agressief/“dronken” gedrag.
2. Wakker en kan slikken: geef snelle suiker (bijv. sap, druivensuiker, honing), herhaal na 10–15 min indien nodig, daarna wat langzamer voedsel.
3. Bewusteloos: geef geen eten/drinken. Leg in de stabiele zijligging en bel.
4. Geen verbetering of onduidelijke oorzaak: bel.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Oogletsel en chemische spat

1. Spoel onmiddellijk met schoon, lauw water of oogspoeling – houd het oog open en spoel van de neuszijde naar buiten gedurende minstens 15–20 minuten.
2. Verwijder contactlenzen indien mogelijk.
3. Neem bij chemicaliën contact op met de vergiftigingenlijn, en met een arts bij aanhoudende klachten.
4. Vastzittend voorwerp of penetrerend letsel: niet wrijven, niet verwijderen. Dek beide ogen los af en zoek hulp.

Bronnen: Helsenorge, Giftinformasjonen. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Elektrische schok en walstroom

1. Maak de plek veilig: schakel walstroom/hoofdschakelaar/zekering uit, of trek de stekker eruit. Raak de persoon pas aan als de stroom uit is.
2. Controleer reactie en normale ademhaling. Bij bewusteloosheid/ontbreken van normale ademhaling: bel en start reanimatie (gebruik een AED).
3. Koel eventuele brandwonden (in- en uitgangswonden) met water en dek ze af.
4. Ook als de persoon ongedeerd lijkt: zoek medische beoordeling – stroom door het lichaam kan later hartritmestoornissen veroorzaken.

Bronnen: Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Adder, pieterman, teken en kwallen

Adderbeet

• Blijf rustig en beweeg zo min mogelijk – activiteit verspreidt het gif sneller. Laat het slachtoffer dragen.
• Alarmeer bij ernstige symptomen zoals braken, duizeligheid, flauwvallen, ademproblemen of snel toenemende zwelling.
• Neem contact op met de vergiftigingenlijn/arts voor beoordeling na een adderbeet, met een lage drempel bij kinderen, ouderen, zwangeren, verminderde algemene toestand of beten in hoofd/hals.

• Snijd niet in de beet.
• Zuig het gif niet uit.
• Knel niet af.

Pieterman

Het gif wordt afgebroken door warmte. Dompel het getroffen gebied in warm water, ca. 40–45 °C, zo warm als verdraagbaar zonder te verbranden – controleer de temperatuur eerst met een onbeschadigd lichaamsdeel (vooral bij kinderen). De behandeling duurt vaak 30–45 minuten, soms tot 90 minuten, of tot de pijn duidelijk afneemt. Verwijder zichtbare stekelresten, reinig de wond, en neem contact op met de vergiftigingenlijn/arts bij sterke/aanhoudende pijn, infectietekenen of verminderde algemene toestand.

Kwallen

• Spoel tentakels weg met zeewater (geen zoet water), zonder te wrijven.
• Verlicht pijn met warm water ca. 40–45 °C tot de pijn afneemt – 10–20 minuten is vaak genoeg, maar de behandeling kan tot ca. 30 minuten doorgaan. Pas op voor verbranding.

Teken

• Verwijder teken snel. Het risico op de ziekte van Lyme stijgt sterk als een teek langer dan 12–24 uur vastzit.
• Pak de teek dicht bij de huid met een pincet/tekentang en trek recht naar buiten.
• Let op een rode ring/uitslag, koorts en ziektegevoel in de weken erna – raadpleeg een arts bij symptomen.
• TBE-vaccinatie moet worden overwogen voor mensen die in bekende risicogebieden vaak door teken worden gebeten, vooral langs de kust van Zuid-Noorwegen. Weeg af tegen actueel advies van FHI/arts. Er bestaat een vaccin tegen TBE, maar niet tegen de ziekte van Lyme.

Bronnen: Giftinformasjonen, Helsenorge, FHI. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Eerste hulp bij kinderen en baby’s

• Reanimatie kind: 5 initiële beademingen, daarna 30:2 (leken), tempo 100–120/min, comprimeer ca. 1/3 van de borstdiepte.
• Baby (onder 1 jaar): twee vingers op de borst; bij verstikking rugslagen + borststoten, geen Heimlich.
• Adrenaline-auto-injector (de eigen van de persoon): help het kind zijn eigen injector volgens instructie te gebruiken; 150 µg voor kinderen 15–30 kg, 300 µg boven 30 kg.
• Brandwond/koorts: kinderen koelen sneller af – gebruik lauw water en houd de rest van het lichaam warm.
• Heb een lage drempel om te bellen – kinderen kunnen snel verslechteren.

Bronnen: ERC Guidelines 2025, Noorse Reanimatieraad, Helsenorge. Laatst gecontroleerd: juni 2026.

Wat hoort er in een EHBO-kit voor de boot?

Een goede maritieme EHBO-kit dekt bloedingen, brandwonden, afkoeling en wondverzorging en is bestand tegen vocht en zout. Kies een niveau op basis van waar je vaart en hoe ver je van hulp bent.

Maak onderscheid tussen noodhandeling (wat je doet), uitrusting (wat je hebt) en preventie (wat je plant). Uitrusting moet worden gecombineerd met training, oefening en correcte alarmering.

Aanbevolen uitrusting per boottype

Uitrusting maakt een boot niet alleen veilig en vervangt geen training. Combineer kennis, oefening en alarmering met uitrusting die bij je tocht past. Hieronder relevante productgroepen van Sikkerhet Om Bord.

Relevante uitrusting van Sikkerhet Om Bord

Onthoud: Uitrusting moet worden gecombineerd met training, oefening en correcte alarmering. Geen enkel product maakt een boot op zichzelf veilig.

Bronnen

De inhoud is gecontroleerd aan de hand van erkende vakbronnen. Bronnen gecontroleerd: juni 2026.

Veelgestelde vragen